Marco Garcia – ” Terra de acolá”

Infame por non ver, o será

por recordar os compañeiros,

xa no camiño atopamonos

a sombra de arbóres algo terá.

A que sempre está comigo

da man voando vemonos,

na procura dun xeito tenaz.

Os servos dos mellores amigos

nas cantigas botan os folgos,

dos pormenores das festas.

Terreos de cores con agarimo

anuncian o troco por algo novo,

e non se esquezen dos celtas.

Loitas de suor e luxado limo

os bechos se recollen de novo,

dirixidos pola lúa entre herbas.

Marco Garcia – “Fun labrego”

Dun blasón esvaecido no tempo

xurde a incógnita familia labrega;

loitadora polos praos de fresca herba,

sesgada coa fouciña amodiño e pouco.

Sen perder camiño que os valos sinalan,

os pouquiños recunchos onde se agochar,

de raios ferintes do astro rey no ceo cobrar.

Unha xornada de esforzos e taballo calan;

mais non perder o tempo, agas para repousar,

e así sexa de paso festexar con ledicia

que axiña pasen as estacions máis frías,

logo haberá na mesa pan, centeo e o xantar.

A xuntanza o roedor da lareira que quenza,

cun lume vivo e acolledor os contos voan,

alentando, risadas, viño e a amizade acotan.

No muiño que xira a roda empurra a fervenza

( “En memoria de Elisa, a miña aboa” )

Eduardo María González-Pondal y Abente ( Queixumes dos pinos, 1886 ) “Cando os duros machados”

Cando os duros machados

feren os altos pinos,

e caen con estrondo

no chan de Bergantiños,

non caen, non, en vano

cal xigantes erguidos,

sin groria e sin renome,

nos seus eidos bravíos:

mais ao caer, ceibando,

os ulidores piños

se espallan na devesa

polo mato nativo,

e da semente se erguen

descendentes altivos.

Así, cando caeran

aqueles destemidos,

de nobres ideales

os boos peitos enchidos,

non caeran en vano,

en oprobioso olvido,

coma o vulgo dos homes

na escuridade extintos.

Mais o chan empapando

do sangue escrarecido,

os campos de Suevia,

dos celtas nobre asilo,

non cederan á morte,

e deixaran altivos

perdurabre semente

de vingadores fillos.

Déspostas insensatos,

forxá, forxade grillos;

pode oprimir o ferro

un corpo enfraquecido;

mais as nobres ideas

e gloriosos instintos…

¡eses…non pode, non, o duro ferro

nin a morte extinguilos!

Francisco Añón Paz ( Poesía en Galego ) “A Galicia”

De teus recordos vivo ¡Galicia encantadora!,

por teus anacos morro, idolatrando chan,

onde voou sorrindo da miña infancia a aurora,

onde as máis caras prendas que o corazón adora,

o derradeiro sono en paz durmindo están.

¡Ai!, eu tamén quixera durmir no teu regazo,

cando fechando os ollos dixera ó mundo adiós,

para contigo unirme en máis estreito lazo,

nun empinado outeiro, nun foxo ou nun ribazo,

que son para quen morre tódolos sitios bos.

Pintar quixera agora en loumiñeiro canto

teus vales e montañas, teus ríos e teu mar;

mais describir non podo tan feiticeiro encanto,

e as ourentes flores do teu precioso manto

coas minas tristes bágoas podríanse ourizar.

¡Ai!, se alas tivese, traspondo o Guadarrama

e outras altas serras cal rápido cóndor,

iría ver, Calicia, teu rico panorama,

teu verde chan florido que os aires embalsama,

e o natal curruncho do meu primeiro amor.

Vería desa altura teu mar de azul e prata,

que desde a nobre Asturias ó libre Portugal,

pola fachada costa bruando se dilata;

vería o sacro Pindo e a grande catarata,

que o Ezaro gomita dun alto penedal.(…)

Manuel Curros Enríquez 

Ten a serena o canto,

i a serpe o alento;

o lago ten a onda,

Dios ten o inferno.

Ti tes dabondo

co que tes escondido

nese teus ollos.

O trono dos monarcas,

do sabio os trunfos,

a groria do poeta,

o ouro do mundo:

dera eso todo

por solo unha mirada

deses teus ollos.

Buscan os pitorreises

pra faguer niño,

a herba santa que nace

beira dos ríos.

Eu busco solo

unha mirada meiga

deses teus ollos.

Cando se pon a lúa

tras dos penedos,

choran as estreliñas

todas do ceo.

Tamén eu choro

cando non me alumean

eses teus ollos.

Antonio Noriega Varela ( Do ermo, 1920 ) “Lembranzas”

¡Oh, divina Saudade, compañeiras

che eu mostrara si é certo que as precuras;

son cal rosas contadas das roseiras,

estreliñas ausentes das alturas!

Lembranzas son de lindas pegureiras,

de fascinantes meigas criaturas,

que en noites de lunar das Coruxeiras

baixan ó fiandeiro de Cesuras.

A Lúas Chea brindalles raiolas

mentras, solene, as ve camiñar solas;

pero entóldase axiña… Coma bruxos

aparecen arteiros rondadores…

elas cantan, e os bravos aturuxos

turban a paz dos pinos turbadores.

Marcial Valladares Núñez ( En Galicia humorística, n° 10 [30-5-1888], p.300 ) “Os dous ratos”

Solitario n’un muiño certo rato,

Fariña e grao comendo sin mandato,

Ordenou (porque soio s’aburria)

Burcar entr’os parentes, compañía.

Ó monte saeu, pois moi caladiño

E outro rato atopou, tan flacuchiño,

Qu’entendeu o pasaba malamente.

Saudárons’entreambos cortésmente

E di logo o d’o muíño:-“Parentólo,

Ja ves que gordo estou como un carólo!

Ti andas coa barriga sempre lasa;

Eu vivo cal señor n’a süa casa,

Fago o que me dá a gana, non traballo

E ti dórmes d’o monte entr’o gasgallo.

Vente comigo, juntos viviremos

E, juntos n’o meu muiño brincaremos”.

-“Falas bén, parentólo, lle contesta.

Iría mais c’o jués non quéro festa.”

-“Anda, vente, o d’o muiño lle replica,

Qu’ali nadie á ajejarme se dedica”

Botan a andar os dous moi falangueiros

E, d’o muiño ó que tocan os lindeiros,

Dill’o gordo ó d’o monte -“Entra ti diante”

-“Non, non, ti qu’eres d’a casa habitante”

Entra o gordo n’a casa conocida;

Pró estaba o jués e pescam’o enseguida.

O d’afóra ós chilidos escapou

E dijo, ó qu’en seguro s’atopou:

-“¡Porreta! Vale mais flaco n’o mato,

Que gordo metido n’o c…. d’o gato.”

Po-l-a recoleución

Gonzalo López Abente ( Nemancos, 1929 ) “Touriñan”

Aínda o sol de outono,

con tépeda sorrisa,

agarima o ensono

e endoza o alento da calada brisa.

Aínda as ondas de cristal rebrilan,

rolando marmuleiras,

e a bicaren desfilan

os roquedos que se erguén na ribeiras.

Inda o coloso enorme,

baixo do azur celeste cortinaxe,

tranquilamente dorme

recrinando no informe,

irto e adusto montañés paraxe.

¡Inda é cantiga branda o que se escoita

e non balboro de inhumana loita!

Da terra vixiante

centinela, desperto

de cote para ollar cara o deserto

líquido e pavoroso que ten diante;

índice oucidental forte e barudo,

dedo o máis longo da galega man;

soberbo promontorio, monte rudo:

¡CABO DE TOURIÑAN!

Semella co seu lombo seco e pardo

no medio da solemne soedade

un inspirado e fabuloso bardo

xurdindo da lonxana antiguidade.

E o faro é, no máis outo desta lomba,

linda dona que viste albo capuz,

e, nas noites escuras, branca pomba

polas terbas tecendo asas de luz.

Valentín Lamas Carvajal ( Espiñas, follas e frores, 1877 ) “A miña aldea”

Preto d’os Castros do Trelle,

N’unha frorida ribeira

Onde moitas clás de froitos

E d’albores vexetan,

Erguense as humildes chouzas

De San Pedro de Moreiras;

Probe aldeiña onde teño

As minas grorias d’a terra,

O niño d’os meus amores,

Os recordos que m’alentan;

N’ela vin a lus d’o día

E pol-a noite as estrelas;

Alí pensando n’o ceo

Vertin as vágoas primeiras;

Alí miña nai amante

Arrulóume satisfeita

Ó son queixumbroso e brando

D’as cantiguiñas gallegas;

Alí, no seu Camposanto

Onde debaixo d’as erbas

Dormen ó sono d’a morte

As minas amadas prendas,

¡Cantas veces eu rezaba

Pensando choroso n’elas!

Alí non hay fror non monte

Que nos meus sonos non vexa,

Non souto que non conozca,

Non camiño que non sépia;

Inda escoito o son doorido

Das catro campás d’a eirexa,

Cal si falando viñesen

A contarme tristes queixas,

¡Ay probe aldea… adeiña

De San Pedro de Moreiras,

Cantos sospiros me costas

E cantos ayes me levas!…

Asina dixo un coitado

Galleguiño, alá n’América,

Cando morto de soedades

Pensaba n’a súa Aldea.

¡Ay! os probriños gallegos

Morto queren á sua terra…

E van morrer sin consolo

Sempre lonxe… lonxe d’ela!!

Manuel Lago Gonzalez ( En lembranza de Lago Gonzalez, 1934 ) “O derradeiro celta”

Chega onda cerca do castro,

mira pra o fondo do val,

finca na parede o codo,

deita a cabeza na man,

e namentres que coa outra

arrincando musgue está,

pensatible, triste e mormo,

así se pon a falar:

-Alá van os nosos eidos,

a miña casa alá vai;

xa me mataron os fillos,

matáronme a muller xa;

morreron os nosos homes

que souperon pelexar,

morréronnos os druidas

servidores de Teutás,

e matáronnos as virxes

que andaba a o pé do altar

ca fouce de ouro no cinto

i a vara verde na man.

Xa queimaron a devesa

consagrada á soledá…

¡Ai! Cando funguen os ventos

nas polas do castañal

xa non ruxiran as armas

que alí tiñan os nosos pais…!

Donde fixemos fogueiras

os carrascos nacerán,

e no dolmen no que íbamos

de noite a sacrificar,

criaránse herbas e toxos

i os muchos aniñarán…

Cobrirán silvas i adreiras

as pedras do noso lar,

e sobre as mámoas dos mortos,

xente allea pasará…

Cando se mova o penedo

que está na veira do mar

xa non irá xente nosa

con ofrendas a Tetuás,

¡Ai! De todo o que nos temos

nin migallas quedarán…!

Así dixo o vello, e séntase,

cravandos os ollos no chan.

E ao pé do castro que as brétemas

da noite cubrindo van,

tamén de loito cuberto

maxinando tanto mal,

soliño, entre as negras ruinas,

sóltase, o probe, a chorar!