Francisco Añón Paz ( Poesía en Galego ) “A Galicia”

De teus recordos vivo ¡Galicia encantadora!,

por teus anacos morro, idolatrando chan,

onde voou sorrindo da miña infancia a aurora,

onde as máis caras prendas que o corazón adora,

o derradeiro sono en paz durmindo están.

¡Ai!, eu tamén quixera durmir no teu regazo,

cando fechando os ollos dixera ó mundo adiós,

para contigo unirme en máis estreito lazo,

nun empinado outeiro, nun foxo ou nun ribazo,

que son para quen morre tódolos sitios bos.

Pintar quixera agora en loumiñeiro canto

teus vales e montañas, teus ríos e teu mar;

mais describir non podo tan feiticeiro encanto,

e as ourentes flores do teu precioso manto

coas minas tristes bágoas podríanse ourizar.

¡Ai!, se alas tivese, traspondo o Guadarrama

e outras altas serras cal rápido cóndor,

iría ver, Calicia, teu rico panorama,

teu verde chan florido que os aires embalsama,

e o natal curruncho do meu primeiro amor.

Vería desa altura teu mar de azul e prata,

que desde a nobre Asturias ó libre Portugal,

pola fachada costa bruando se dilata;

vería o sacro Pindo e a grande catarata,

que o Ezaro gomita dun alto penedal.(…)

Manuel Curros Enríquez 

Ten a serena o canto,

i a serpe o alento;

o lago ten a onda,

Dios ten o inferno.

Ti tes dabondo

co que tes escondido

nese teus ollos.

O trono dos monarcas,

do sabio os trunfos,

a groria do poeta,

o ouro do mundo:

dera eso todo

por solo unha mirada

deses teus ollos.

Buscan os pitorreises

pra faguer niño,

a herba santa que nace

beira dos ríos.

Eu busco solo

unha mirada meiga

deses teus ollos.

Cando se pon a lúa

tras dos penedos,

choran as estreliñas

todas do ceo.

Tamén eu choro

cando non me alumean

eses teus ollos.

Antonio Noriega Varela ( Do ermo, 1920 ) “Lembranzas”

¡Oh, divina Saudade, compañeiras

che eu mostrara si é certo que as precuras;

son cal rosas contadas das roseiras,

estreliñas ausentes das alturas!

Lembranzas son de lindas pegureiras,

de fascinantes meigas criaturas,

que en noites de lunar das Coruxeiras

baixan ó fiandeiro de Cesuras.

A Lúas Chea brindalles raiolas

mentras, solene, as ve camiñar solas;

pero entóldase axiña… Coma bruxos

aparecen arteiros rondadores…

elas cantan, e os bravos aturuxos

turban a paz dos pinos turbadores.

Marcial Valladares Núñez ( En Galicia humorística, n° 10 [30-5-1888], p.300 ) “Os dous ratos”

Solitario n’un muiño certo rato,

Fariña e grao comendo sin mandato,

Ordenou (porque soio s’aburria)

Burcar entr’os parentes, compañía.

Ó monte saeu, pois moi caladiño

E outro rato atopou, tan flacuchiño,

Qu’entendeu o pasaba malamente.

Saudárons’entreambos cortésmente

E di logo o d’o muíño:-“Parentólo,

Ja ves que gordo estou como un carólo!

Ti andas coa barriga sempre lasa;

Eu vivo cal señor n’a süa casa,

Fago o que me dá a gana, non traballo

E ti dórmes d’o monte entr’o gasgallo.

Vente comigo, juntos viviremos

E, juntos n’o meu muiño brincaremos”.

-“Falas bén, parentólo, lle contesta.

Iría mais c’o jués non quéro festa.”

-“Anda, vente, o d’o muiño lle replica,

Qu’ali nadie á ajejarme se dedica”

Botan a andar os dous moi falangueiros

E, d’o muiño ó que tocan os lindeiros,

Dill’o gordo ó d’o monte -“Entra ti diante”

-“Non, non, ti qu’eres d’a casa habitante”

Entra o gordo n’a casa conocida;

Pró estaba o jués e pescam’o enseguida.

O d’afóra ós chilidos escapou

E dijo, ó qu’en seguro s’atopou:

-“¡Porreta! Vale mais flaco n’o mato,

Que gordo metido n’o c…. d’o gato.”

Po-l-a recoleución

Gonzalo López Abente ( Nemancos, 1929 ) “Touriñan”

Aínda o sol de outono,

con tépeda sorrisa,

agarima o ensono

e endoza o alento da calada brisa.

Aínda as ondas de cristal rebrilan,

rolando marmuleiras,

e a bicaren desfilan

os roquedos que se erguén na ribeiras.

Inda o coloso enorme,

baixo do azur celeste cortinaxe,

tranquilamente dorme

recrinando no informe,

irto e adusto montañés paraxe.

¡Inda é cantiga branda o que se escoita

e non balboro de inhumana loita!

Da terra vixiante

centinela, desperto

de cote para ollar cara o deserto

líquido e pavoroso que ten diante;

índice oucidental forte e barudo,

dedo o máis longo da galega man;

soberbo promontorio, monte rudo:

¡CABO DE TOURIÑAN!

Semella co seu lombo seco e pardo

no medio da solemne soedade

un inspirado e fabuloso bardo

xurdindo da lonxana antiguidade.

E o faro é, no máis outo desta lomba,

linda dona que viste albo capuz,

e, nas noites escuras, branca pomba

polas terbas tecendo asas de luz.

Valentín Lamas Carvajal ( Espiñas, follas e frores, 1877 ) “A miña aldea”

Preto d’os Castros do Trelle,

N’unha frorida ribeira

Onde moitas clás de froitos

E d’albores vexetan,

Erguense as humildes chouzas

De San Pedro de Moreiras;

Probe aldeiña onde teño

As minas grorias d’a terra,

O niño d’os meus amores,

Os recordos que m’alentan;

N’ela vin a lus d’o día

E pol-a noite as estrelas;

Alí pensando n’o ceo

Vertin as vágoas primeiras;

Alí miña nai amante

Arrulóume satisfeita

Ó son queixumbroso e brando

D’as cantiguiñas gallegas;

Alí, no seu Camposanto

Onde debaixo d’as erbas

Dormen ó sono d’a morte

As minas amadas prendas,

¡Cantas veces eu rezaba

Pensando choroso n’elas!

Alí non hay fror non monte

Que nos meus sonos non vexa,

Non souto que non conozca,

Non camiño que non sépia;

Inda escoito o son doorido

Das catro campás d’a eirexa,

Cal si falando viñesen

A contarme tristes queixas,

¡Ay probe aldea… adeiña

De San Pedro de Moreiras,

Cantos sospiros me costas

E cantos ayes me levas!…

Asina dixo un coitado

Galleguiño, alá n’América,

Cando morto de soedades

Pensaba n’a súa Aldea.

¡Ay! os probriños gallegos

Morto queren á sua terra…

E van morrer sin consolo

Sempre lonxe… lonxe d’ela!!

Manuel Lago Gonzalez ( En lembranza de Lago Gonzalez, 1934 ) “O derradeiro celta”

Chega onda cerca do castro,

mira pra o fondo do val,

finca na parede o codo,

deita a cabeza na man,

e namentres que coa outra

arrincando musgue está,

pensatible, triste e mormo,

así se pon a falar:

-Alá van os nosos eidos,

a miña casa alá vai;

xa me mataron os fillos,

matáronme a muller xa;

morreron os nosos homes

que souperon pelexar,

morréronnos os druidas

servidores de Teutás,

e matáronnos as virxes

que andaba a o pé do altar

ca fouce de ouro no cinto

i a vara verde na man.

Xa queimaron a devesa

consagrada á soledá…

¡Ai! Cando funguen os ventos

nas polas do castañal

xa non ruxiran as armas

que alí tiñan os nosos pais…!

Donde fixemos fogueiras

os carrascos nacerán,

e no dolmen no que íbamos

de noite a sacrificar,

criaránse herbas e toxos

i os muchos aniñarán…

Cobrirán silvas i adreiras

as pedras do noso lar,

e sobre as mámoas dos mortos,

xente allea pasará…

Cando se mova o penedo

que está na veira do mar

xa non irá xente nosa

con ofrendas a Tetuás,

¡Ai! De todo o que nos temos

nin migallas quedarán…!

Así dixo o vello, e séntase,

cravandos os ollos no chan.

E ao pé do castro que as brétemas

da noite cubrindo van,

tamén de loito cuberto

maxinando tanto mal,

soliño, entre as negras ruinas,

sóltase, o probe, a chorar!

Ramón Cabanillas Enríquez ( No desterro, 1913 ) “Taberna”

Os mozos mariñeiros da fiada

lémbrase rindo alleos de coidados;

cheira a aceite e pemento requeimados

rustido de xurés e caldeirada.

Conta o patrón nunca corro a trebonada

do ano setenta, -historia de afogados;-

e empuxándose, inando, entran mollados

os homes dunha “lancha de enviada”.

Pasa de man en man a xerra roiba

de albariño, e namentres cae a choiva

e o vento fai tembrar a casa enteira,

detrás do mostrador clarexa o ceo

nas trenzas de ouro, no mirar sereo,

na surrisa de luz da taberneira.

Manuel Antonio ( Foulas, 1922-1925 ) “Mariñeiro da ría”

Folleou nos vieiros do mar

insospeitados atlas de estrelas

e a partitura das maregadas

que a eslora quer desacompasar.

Atracou outras noite

as constelacións artificiaes

das cidades varadas

dibuxadoras da sorrisa

dos oitavos pecados capitaes.

No seu lírico álgum da Ría

rubran antípodas decoracións.

O seu remo soneante

as vegadas

sofre un exerto de nordecía.

Trouxo de cada meridian

uns ouvidos políglotas

un novo retrato do splenn

e un taravico tatuado na man.

Nas tardes deitadas ó sol

o cachimbo saudoso

ven a follear o xornadario

interliñado nas follas do rol.

O serán

vainzos zugando o sangue

Hai un ronsel que nos chama

S.O.S.

A cruz dos afogados

no con

ergue o seu crucificado radiograma.