Voámos a San Francisco

” Mister Harper ” levaba súas atencións e bondades para con nos a querer, nembargantes, que fixéramos a viaxe de ” Nueva York ” a ” San Francisco ” en aeroplano. Dicíanos que a viaxe en tren, para distanzas tan longas, andaba a ser moi aborrecible. Pai, para afastar tanto tino, rebateulle a cuestión do esaxerado precio da pasaxe; mais ” Mister Harper ” o venceu todo, e acadounos unha rebaixa moi considerábel, dado o seu posto de directivo d’unha liña airiña. D’aquela, mais fixemos en dúas xornadas  a viaxe ata ” San Francisco “, voando sobor de ” Cleveland “, ” Chicago ” e ” Salt Lake City “, acougamos en ” Omaha “, cidade achada na gran chaira central, estado rico polas súas grandes explotacións de cereais.

Como as comarcas centrais son pouco poboadas, os homes do agro valen o uso de potentes trebellos para facer as labouras. D’aquela, un só home con os seus trebellos e seus cabalos da un rendemento superior o de 25 o 30 hectareas: o froito d’este sistema é que se obteñen as producións do agro a precio máis axeitado que n’outros países na que a pouca trebellada o seu emprego fai xusto o concurro de moitos braceiros nas labouras do agro.

Ista viaxe en aeroplano houberase asemellado certamente tedioso: mais por fortuna o colega de pai tiña a xentileza de agallar como lembranza, un fastoso ábum das paisaxes de ” Nueva York ” e unha luxosa, concretada e interesante historia dos ” Estados Unidos “, que lía no aeroplano.

N’ela formei que os ” Estados de la Unión ” son 48, aos que deben amecer un distrito federal e dous territorios. Tamén vexo n’ela que os primeiros colonizadores do país foron ingleses, franceses e tamén alguns españois. Os ingleses estableceron na ribeira da ” Unión ” 19 colonos e istás, por mor de varios impostos prohibitivos que lles quixo impor ” Inglaterra “, subleváronse contra a metrópoli, dando elo orixe a guerra dos oito anos ( 1775 – 1783 ). O día 4  de Xullo de 1776 pregouse a independencia dos 13 dominios, que se xuntaron baixo o nome de ” Estados Unidos de América ” e baixo o mando de ” Washington ” quén, axudado polos franceses gañou, o fin das forzas inglesas, enviadas para sufocar o levantamento.

Iste país foi avanzando ata que, en 1861, estando de presidente ” Abraham Lincoln “, tentaron afastarse os estados do sur, porque os do norte chamaban pola supresión da escravitude dos afro-americanos. Os do sur opoñianse, porque os afro-americanos servianlle para cultivar o agro. Estalou con ista orixe a chamada guerra de secesión, que durou cinco anos, saíndo vencedores os estados do norte e ficando, polo tanto, abolida a escravitude dos afro-americanos.

A pesares d’elo, non son sempre eiquí moi afábels as relacións entre blancos e afro-americanos, coma tampouco o son as que sosteñen o pobo americano con os chineses, xente que en gran numerosidade migrarón aa iste país, ata que as leis puxeron fin a inmigración dos chinese.

Os ” Estados Unidos ” sostiveron guerra con ” España ” en 1898 pola cuestión de ” Cuba “, sendo entón presidente d’aquela república ” William McKinley “. E recentemente en 1917, tomaron parte na guerra europea no bando dos aliados, botandolles unha mán de xeito efitivo a conseguir a vitoria.

Hoxe domea financieiramente o mundo, mais é o país máis rico da terra. Consta o mesmo tempo como o primeiro alboio do mundo, como un dos paises máis ricos en hulla, ferro, cotón, e petróleo e posúe as máis vizosas industrias. Non é extrano que, posuindo semellante poder, os ” Estados Unidos ” deixaran a súa politica de aillamento e convertiranse n’unha potencia de primeiro orde.


En ” San Francisco ” tivemos a ledicia de acoller cartas de nai e da miña irmá. Como era de ver xa, o sair de ” España “, en que hotel íamos aloxarnos, a iste hotel nos dirixiron o correo. O mesmovfixo un bó amigo  ” Joaquín ” un compañeiro de viaxe ata ” La Habana “, de quén recibin dúas agarimosas e interesantes cartas, que engado, se é o caso a iste caderno, porque achábame n’elas dos grandes americanos do ” Pacífico “. D’este xeito as notas sobor de ” América ” ficarán máis compretas, ainda tendo en conta o inconexos que teñen que ser os meus apuntamentos.

Pai estivo tamén ledísimo de acorller novas: en ” Madrid ” atópanse ben, e a derradeira carta chegada colleu un vapor que saiu 12 días logo que o noso. Nai e ” Isabelita ” recibirán se cadra xa, algunhas das numereiras postais con vistas de ” La Habana ” e ” México ” que lles mandamos.


” San Francisco ” é a gran capital americana do ” Pacífico “: cidade moi poboada é tamén ” Los Ángeles “, a chamada cidade que se fixo afamda polos seus grandes estudios de cinema que se encontran en ” Hollywood ” e por ser a residencia corrente de moitos millonarios norte-americanos. Os seu arredores son deliciosos e cheos de laranxos . Ten grandes e luxosos hoteis e algunhas das súas rúas alonganse en tuneis abertos nas cimas e revestidas de bilantes losetas, de losas de porcela a semellanza das estacións do metro.

” San Franciso ” ten xeito de maior axitación semella un ” Nueva York ” máis en pequeno, e abondan eiquí tamén os rañaceos.

A súa enseada, que é moi espallada, foi descoberta por un coronel español, ” D. Garpar de Portolá ” e o seu peirao é moi activo. Belas corredoiras percorren a ribeira, e forman apetitosas avenidas xunta o mar. Un parque metese cara o mar en xeito de unlla e no centro d’iste parque érguese a estatua do relixioso maiorquín ” Junípero Serra “, quén colonizou e deu nome a  ” San Francisco “. É moi agradábel tamén ver alí un monumento erixido a ” Cervantes ” representándolle en busto e ante él aseonlladas os seus dous xeniales persoaxes ” Don Quijote ” e ” Sancho Panza “

Ista cidade sufreu en 1906 un tremendo tremor que botou por baixo gran parte das súas edificacións e produxo millares de vítimas.

O vapor ” Colombia ” no que nos atoparemos ista tarde. Deus mediante par ” Yorkdrama “, está xunto a un peirao facendo as súas preparacións para partir. Deus queira que poidamos chegar ledos o ” Japón ” ónde poderemos ter a gran ledicia de apertar os avós .

The Mowgli’s · San Francisco

Os países sudamericanos do Atlántico

Mentres o tempo que empregamos no aire mareiro de ” Veracruz ” a ” Nueva York “, pai amosoume na biblioteca do veleiro, unha información moi interesante, sobre os países sur-americanos. Por outra banda, o afable oficial do veleiro, que canto cámpanos con a súa bóa amizade e con as súas repetidas atencións, dame a cada intre xustas informacións sobre de todo canto estima poida serme de utilidade para o meu estudo:  e coma xustamente, fixo namentres algún tempo a ruta da ” América del Sur ” e tres ou catro veces  a viaxe de ” Buenos Aires – La Habana “, coñece moi ben ista parte do continente americano.

Con as súas explicacións; con o que me contan compañeiros de viaxe, algúns d’eles arxentinos, barasileiros,e uruguaios; con os moitos ditos, mafas e apacibels que poido lograr na sala de lectura do veleiro e con a axuda de pai, vou tentar concretar n’este caderno de propostas e recordos, alen do que poiden aprender referente a aqueles países sudamenricanos.

Xa se coñoce que a gran ” Cordillera de los Andes ” é como a sarta da  ” América del Sur “: tan inxente  cadea montuosa extendese  dende ” Panamá ” ate o  ” Cabo de Hornos “, ou seña ate o punto máis meridional da ” América “, acadando unha lonxitude de 7500 Km.: a súa amplitude troca entre 90 e 300 Km., segundo as rexións : n’algunhas difundese ou faise máis mesto, tal acontece na colosal meseta de ” Bolivia ” e o forraxe do ” Ecuador “, foma coma tres vertentes abertas en abano e na dirección o mar das ” Antillas “.

A zona máis erguida dos ” Andes ” concorda os territorios de  ” Chile ” e de  ” Colombia “: n’aquelas altitudes formanse as neves durante todo o ano e presenta alí a cordilleira de numereiros volcáns en actividade, non sendo tampouco extrano os lagos nas elevadas chairas. Nas terras veciñas a iste cordal son moi correntes os tremores de terra, as cales as veces levan a terribels catástrofes nas cidades alí atopadas.

Vou a comezar ista relación por  ” Colombia, Venezuela e as Guayanas ” : decorarei logo con ” Brasil ” e logo rematar con os estados de ” Haití, Urguay, Argentina e Paraguay “. Polo que fai alusión os países do ” Pacífico “, penso que o meu prezado amigo cumprirá debidamente a súa promisión e enviarame, tal vez a ” San Francisco “, pois xa lle dixen o hotel no que alí ficaríamos, algunhas notas dos países nos que se atopa agora, na súa viaxe a ” Santiago ” e tamén ” Ecuador, Perú, Bolivia e Chile “.

Boa parte da ” América del Sur ” na rexión típica das xunglas virxes; o ” Guaru ” como as chaman os indíxenas: e istas xunglas atopanse constituidas por unha vexetación moi abundante. Árbores que erguen as súas polas ata cotas de 60 e 70 metrros, vexetación nebulosa, e pola cal é tan imposibel facer camiño, a luz mingua polo boscaxe da forraxe sen poderse filtrar ate o chán das xunglas non sendo en moi contada cantidade, e así menten a zona máis baixa en vivaces núcleos.

Enriba, entre o forraxe e polaxe das xigangescas plantas, unha actividade de cantos e chíos: numereiros simios brincan, colganse das polas polas súas colas; variedades de paxáros de vívidas cores e relucentes dan a súa nota de cor e vida a aquela xungla vizosa, e agochados na maleza, as bestas perseguen as súas presas, xuntando o estridente son dos seus alouridos a polifonía azueira dos paxáros e simios. Dinme que é imposíbel descobrer con fidelidade, semellante exhuberancia de vida e cor, mais eu creo imaxinarme a beloeza de semellantes rexións e a gran vizosidade do chán que tal vexetación sostén.

Naomi Wachira · Burn Me

A Vista das Costas de Cuba

No noso veleiro e hoxe todo movemento e ledicia. Atopamonos fronte as costas de Cuba e demoraremonos poucas horas en poder desembarcar en La Habana.

Moitos dos nosos colegas de viaxe desembarcan eiquí: outros, entre eles os nosos bos amigos D. Xosé e o seu fillo Xaquín, adecotaran n’outro veleiro na sua viaxe cara a América Central, Colombia, Ecuador, Venezuela, Chile. Iste afable amigo prometeume mandarme unhas notas apuntando o màis relevante de aqueles paises.

A pasaxe fala de Cuba e escoito dicer que esta fermosa illa ten hoxe unha poboación de máis de tres millóns de habitantes. O elemento branco está na súa gran maioría nun 72% da poboación). Os Afro-cubanos e mixtos son un pequeno 28%. Cuba é, logo dos Estados Unidos o país máis rico do mundo: Os Estados Unidos cunha riqueza de 2740 dólares per cápita; Cuba con 2081, e a nación máis rica de Europa, que é Inglaterra, se lle votan só  2003. Ista gran riqueza de Cuba ven da súa terra moi vizosa.

A Forma da illa e moi alongada: Ten 1300 kilómetros de lonxitude e poucos de ancho na súa parte máis deprimida. Na súa zona máis ancha atopanse os máis altos montes, ficando aqui o seu bico máis alto que é o monte “Zarquino.”

O redor da illa atopanse numereiros baixíos e “caios” que fan moi complicada a navegación; mais conta con bos portos, como son os de La Habana, Santiago, Cienfuegos e Guantánamo.

O clima de Cuba é tropical, máis está arrefriado polas airexas mariñas: A temperatura non é, pois esaxerada; máis na atmósfera atopase humidade en gran cantidade,  e ista é a que perxudica os europeos que afincan o seu fogar na illa.

O vizosidade do chan d’este pais é prodixiosa: Son moi importantes a súas producións de tabaco, caña de azucre, café e algodón. Ós seus afamados tabacos da chamada “Vuelta de Abajo” son preferidos en todo o mundo.

Tamén posue a illa gran riqueza na expotación de mel e cera, que lle aportan os numerosos enxambres de abellas, coidados con todo primor polos meleiros cubanos.

Xa se sabe que,  na súa primeira viaxe, Colón desembarcou na illa de Cuba, e quedou certamente marabillado ó comtemplar  a beleza da súa paisaxe e a exuberante vizosidade do seu chan.

 Entón a illa estaba poboada por uns 200,000 indíxenas chamados “caribes”. Máis ben cedo polas irrupcións de piratas de todolas nacións que exprimiron a poboación da illa, que foi empequenecida tamén polas batallas de conquista; chegou a despoboación ata tal punto, que para que se puideran realizar n’ela as labouras do agro, houbo necesidade de apelar a levar alí moitos milleiros de Africanos que se mercaban na ribeira de África. Iste feito vergoñoso, tomou forma no século XVI e foi a orixe de que se tiveran a aqueles Africanos coma escravos; mercabanse e vendian coma se no foran máis que “cousas”.

Os séculos XVII e XVIII foron para ista illa tempos de moita mágoa, por que continuamente era rapiñada polos piratas e corsarios Holandeses, Ingleses, e Franceses. Os Ingleses, en 1762, chegaron a apropiarse de La Habana, que trocaron tempo despóis pola peninsula de ” La Florida”, en México.

Durante o século XIX estoupou en Cuba varios alzamentos para reivindicar a súa independencia, máis España negouse chegando a sofocalas. Embargantes, os Cubanos non renunciaron os eus esforzos, e da man dos Estados Unidos, acadaron  emanciparse en 1898; máis non facerse independentes de todo, pois os Estados Unidos adecotaron intervindo na illa ata 1909 en que foi elexido presidentede de Cuba “José Miguel Gómez”.

Puerto Rico, a menor das Antillas, foi descuberta tamén por Colón. Os Indianos a chamaron ” Borinquén ” e o seu chan e moi vizoso: Ten perto de millón e medio de habitantes, o cal proba o denso da súa poboación. Hoxe forma parte dos Estados Unidos de América e ten por capital  ” San Juan de Puerto Rico “.

No mesmo mar das Antillas, existen outras varias illas. coñecidas en conxunto por  ” Pequeñas Antillas ” e que pertencen, case todas, a diferentes nacións ( Iglaterra, Francia, Dinamarca, Holanda e Estados Unidos de América ).

Colonias inglesas son as illas que conforman o archipélago das ” Lucayas “, o Nordeste da illa de Cuba: Forma parte d’este archipélago a illa de ” San Salvador “, a que foi a primeira terra americana qu descubriu Colón en 1492.

As illas de ” Barbados e Santa Lucía ” son tamén posesións inglesas, coma do mesmo modo e tamén ” Jamaica “, de extensión bastante maior que as anteriores e de gran vizosidade no seu chan. Mágoa, embargantes, que os tremores e furacáns señan alí causa de moi correntes devastacións e desgrazas, o mesmo que na súa illa veciña ” La Martinica “, pertenza Francesa, da cal recordase con pesar o gran cataclismo que sufriu en 1903 con a erupción da chamada ” Montaña Pelada “. A súa capital ” Saint Pierre “, sufriu de tal xeito os efectos devastadores da fume piroplástico que saiu do cráter do volcán, que case todalas casas remataron derrubadas e só unha persoa de entre todolos seus habitantes, poido fuxir con vida de aquela terribel desastre.

A illa de  ” Santo Domingo “, dabondo na súa extensión, foi chamada por Colón, o desembarcar n’ela, ” La Española “: Está divedida en dúas repúblicas; Santo Domingo e Haití.

A primeira ten perto de un millón de habitantes: Pertenceu a España e logo foi dominada pola súa veciña  Haití; máis na metade do século XVIII puido acadar a súa independencia. En Santo Domingo existe ainda unha árbore historica o chamado ” Ceiba de Colón”, por supoñerse que, a súa sombra, rezouse a primeira misa celebrada no ” Nuevo Mundo “.

A segunda está contituída por Afro-haitianos; a súa poboación e de dous millóns e medio de habitantes e a súa capital, ” Puerto Principe “

Manuel Curros Enríquez 

Ten a serena o canto,

i a serpe o alento;

o lago ten a onda,

Dios ten o inferno.

Ti tes dabondo

co que tes escondido

nese teus ollos.

O trono dos monarcas,

do sabio os trunfos,

a groria do poeta,

o ouro do mundo:

dera eso todo

por solo unha mirada

deses teus ollos.

Buscan os pitorreises

pra faguer niño,

a herba santa que nace

beira dos ríos.

Eu busco solo

unha mirada meiga

deses teus ollos.

Cando se pon a lúa

tras dos penedos,

choran as estreliñas

todas do ceo.

Tamén eu choro

cando non me alumean

eses teus ollos.

Ramón Cabanillas Enríquez ( No desterro, 1913 ) “Taberna”

Os mozos mariñeiros da fiada

lémbrase rindo alleos de coidados;

cheira a aceite e pemento requeimados

rustido de xurés e caldeirada.

Conta o patrón nunca corro a trebonada

do ano setenta, -historia de afogados;-

e empuxándose, inando, entran mollados

os homes dunha “lancha de enviada”.

Pasa de man en man a xerra roiba

de albariño, e namentres cae a choiva

e o vento fai tembrar a casa enteira,

detrás do mostrador clarexa o ceo

nas trenzas de ouro, no mirar sereo,

na surrisa de luz da taberneira.