Eduardo María González-Pondal y Abente ( Queixumes dos pinos, 1886 ) “Cando os duros machados”

Cando os duros machados

feren os altos pinos,

e caen con estrondo

no chan de Bergantiños,

non caen, non, en vano

cal xigantes erguidos,

sin groria e sin renome,

nos seus eidos bravíos:

mais ao caer, ceibando,

os ulidores piños

se espallan na devesa

polo mato nativo,

e da semente se erguen

descendentes altivos.

Así, cando caeran

aqueles destemidos,

de nobres ideales

os boos peitos enchidos,

non caeran en vano,

en oprobioso olvido,

coma o vulgo dos homes

na escuridade extintos.

Mais o chan empapando

do sangue escrarecido,

os campos de Suevia,

dos celtas nobre asilo,

non cederan á morte,

e deixaran altivos

perdurabre semente

de vingadores fillos.

Déspostas insensatos,

forxá, forxade grillos;

pode oprimir o ferro

un corpo enfraquecido;

mais as nobres ideas

e gloriosos instintos…

¡eses…non pode, non, o duro ferro

nin a morte extinguilos!

Valentín Lamas Carvajal ( Espiñas, follas e frores, 1877 ) “A miña aldea”

Preto d’os Castros do Trelle,

N’unha frorida ribeira

Onde moitas clás de froitos

E d’albores vexetan,

Erguense as humildes chouzas

De San Pedro de Moreiras;

Probe aldeiña onde teño

As minas grorias d’a terra,

O niño d’os meus amores,

Os recordos que m’alentan;

N’ela vin a lus d’o día

E pol-a noite as estrelas;

Alí pensando n’o ceo

Vertin as vágoas primeiras;

Alí miña nai amante

Arrulóume satisfeita

Ó son queixumbroso e brando

D’as cantiguiñas gallegas;

Alí, no seu Camposanto

Onde debaixo d’as erbas

Dormen ó sono d’a morte

As minas amadas prendas,

¡Cantas veces eu rezaba

Pensando choroso n’elas!

Alí non hay fror non monte

Que nos meus sonos non vexa,

Non souto que non conozca,

Non camiño que non sépia;

Inda escoito o son doorido

Das catro campás d’a eirexa,

Cal si falando viñesen

A contarme tristes queixas,

¡Ay probe aldea… adeiña

De San Pedro de Moreiras,

Cantos sospiros me costas

E cantos ayes me levas!…

Asina dixo un coitado

Galleguiño, alá n’América,

Cando morto de soedades

Pensaba n’a súa Aldea.

¡Ay! os probriños gallegos

Morto queren á sua terra…

E van morrer sin consolo

Sempre lonxe… lonxe d’ela!!

Manuel Lago Gonzalez ( En lembranza de Lago Gonzalez, 1934 ) “O derradeiro celta”

Chega onda cerca do castro,

mira pra o fondo do val,

finca na parede o codo,

deita a cabeza na man,

e namentres que coa outra

arrincando musgue está,

pensatible, triste e mormo,

así se pon a falar:

-Alá van os nosos eidos,

a miña casa alá vai;

xa me mataron os fillos,

matáronme a muller xa;

morreron os nosos homes

que souperon pelexar,

morréronnos os druidas

servidores de Teutás,

e matáronnos as virxes

que andaba a o pé do altar

ca fouce de ouro no cinto

i a vara verde na man.

Xa queimaron a devesa

consagrada á soledá…

¡Ai! Cando funguen os ventos

nas polas do castañal

xa non ruxiran as armas

que alí tiñan os nosos pais…!

Donde fixemos fogueiras

os carrascos nacerán,

e no dolmen no que íbamos

de noite a sacrificar,

criaránse herbas e toxos

i os muchos aniñarán…

Cobrirán silvas i adreiras

as pedras do noso lar,

e sobre as mámoas dos mortos,

xente allea pasará…

Cando se mova o penedo

que está na veira do mar

xa non irá xente nosa

con ofrendas a Tetuás,

¡Ai! De todo o que nos temos

nin migallas quedarán…!

Así dixo o vello, e séntase,

cravandos os ollos no chan.

E ao pé do castro que as brétemas

da noite cubrindo van,

tamén de loito cuberto

maxinando tanto mal,

soliño, entre as negras ruinas,

sóltase, o probe, a chorar!

Ramón Cabanillas Enríquez ( No desterro, 1913 ) “Taberna”

Os mozos mariñeiros da fiada

lémbrase rindo alleos de coidados;

cheira a aceite e pemento requeimados

rustido de xurés e caldeirada.

Conta o patrón nunca corro a trebonada

do ano setenta, -historia de afogados;-

e empuxándose, inando, entran mollados

os homes dunha “lancha de enviada”.

Pasa de man en man a xerra roiba

de albariño, e namentres cae a choiva

e o vento fai tembrar a casa enteira,

detrás do mostrador clarexa o ceo

nas trenzas de ouro, no mirar sereo,

na surrisa de luz da taberneira.

Manuel Antonio ( Foulas, 1922-1925 ) “Mariñeiro da ría”

Folleou nos vieiros do mar

insospeitados atlas de estrelas

e a partitura das maregadas

que a eslora quer desacompasar.

Atracou outras noite

as constelacións artificiaes

das cidades varadas

dibuxadoras da sorrisa

dos oitavos pecados capitaes.

No seu lírico álgum da Ría

rubran antípodas decoracións.

O seu remo soneante

as vegadas

sofre un exerto de nordecía.

Trouxo de cada meridian

uns ouvidos políglotas

un novo retrato do splenn

e un taravico tatuado na man.

Nas tardes deitadas ó sol

o cachimbo saudoso

ven a follear o xornadario

interliñado nas follas do rol.

O serán

vainzos zugando o sangue

Hai un ronsel que nos chama

S.O.S.

A cruz dos afogados

no con

ergue o seu crucificado radiograma.

Luis Amado Carballo ( El Pueblo Gallego, 25-7-1924 ) “A carón do Atlántico”

Hai lóstregos de esperanza

na lonxitú do mar

e comenza a alborada

nun céltico cantar.

A belida GALICIA

durmida nas súas magias

pon un ronsel de pirata

na inquedanza das augas.

Na súa misa lírica

leva o Santo Graal

e comulga con sol

no templo do aserán.

Os seus ollos chorosos

contemplan o camiño

que trazan as estrelas

en branco remuiño.

E a nosa santa TERRA

magoada de penares

escoita a canción brava

que balbordan os mares.

Soñando no futuro,

esquecendo o presente.

Leva no seu ollar

a lumeira do abrente.

Os roxos aturuxos

acenderon no lonxe,

lumeiradas de sangue

nos cabezos dos montes.

Camiña de vagar

unha estrela viaxeira

e na conca da ría

bebe o sangue da TERRA.

O mar salaia néboa

que vèn chamar as portas

e para a nosa patria

de amor pide unha esmola.

Caeron as súas verjas

nas nosas mans aguadas

co exilio melancólico

das rosas esfolladas.

Nevou na nosa alma

seu ollar bizantino

e a súa roiba voz

tornáramos meninos.

E pola corredoira,

ían entre as silveiras

as escumas de lúa

como tépedas breixas.

Hai lóstregos de esperanza

na lonxitú do mar

e comenza a alborada

nunca céltico cantar.

Aquilino Iglesia Alvariño ( Cómaros verdes, 1947 ) “Olas salgadas”

Na mar, olas salgadas, cabeleiras

verdenevadas, ledas coma o vidro

liso, suave e frío, ou vento duro.

Cobras de lentos lombos, olas, ondas

cara s tódal-as praias. Escaleras

de lúa en carriola, rebrilando.

Lirios sin sangue da non doce aquel.

Lúas novas en bercios, lavas de puro

dun sol inda doncel, garrido e forte

coma o dos vellos poemas do Helesponto[1].

Velahí redes a mar, a mar primeira,

navegada de noites e de ventos,

sin naufraxios non ledos argonautas,

terrible de inocencia, corte e bela.

En doces brazos de auga adormecida,

a terra, sin ninguén, leda e vizosa,

nun silencio de espacios infinitos

e un revóo sotil de abelaiñas.

[1] Antiguo nome do estreito dos Dardanelos. Se pensamos que a cidade máis importante destaca parte é Troia, podemos dicir que se quere referir ós poemas homéricos, especialmente á Odisea, como poema ou canto do mar.

Fermín Bouza-Brey ( Seitura, 1955 ) “Agarimo”

As mans como navíos,

asulcan teu cabelo,

mar que se escacha en fíos

na frente sete-estrelo.

Sob as douradas olas

o corazón moiña,

e enfoulas as almas tolas

a infinida fariña.

O misterioso goce,

que sofre o espirito lene,

relampa no teu doce

ollar para-selene.

Dun recanto do ceo
meu amor estreleiro,

pra pousar no teu seo,

prisa un bico luceiro.

E, alcendendo a candea
da venturanza mina,

canta a boa serea:

-“Acariña, acariña…”.